Middeleeuwse boodschappers

Gepost op 23.11.2011 door de Kogge

Zegels zijn van alle tijden. Zo dateert het oudste gezegelde document in België van 819. Maar ik heb ontdekt dat zegels ook vandaag nog gebruikt worden. De paus voorziet zijn documenten (bullen) bijvoorbeeld steeds van een pauselijke zegel (bulla).

In mijn tijd werden zegels vooral gebruikt om een document te certificeren.  Nu besef ik echter dat ze een diepere betekenis in zich dragen. Want wat er precies afgebeeld wordt, vertelt iets over de samenleving op dat moment. Van groot belang dus voor mensen (of boten zoals ik) die meer willen weten over het verleden.

Om te vermijden dat deze historische informatie verloren zou gaan, begon België in 1864 afgietsels te maken van de zegels. Goed idee, want zegels zijn vaak ontzettend broos. Deze verzameling afgietsels werd in 1894 deel van het Algemeen Rijksarchief en bestaat vandaag uit ongeveer 38 000 afdrukken. Terecht de tweede grootste zegelinventaris ter wereld dus (na die van de Archives nationales in Parijs). Intussen digitaliseert het Algemeen Rijksarchief geleidelijk alle zegelafdrukken. Zo kunnen ook jij en ik ze bekijken wanneer we maar willen. De databank vind je hier.

Net zoals schepen, verschillen ook zegels van materiaal. Meestal gebruikte de zegelmaker bijenwas. Door lood of koper toe te voegen, verkreeg hij rode of groene tinten. Uitzonderingen zijn de gouden zegels, waarvan het gewicht afhankelijk was van de bestemmeling en de gelegenheid. Soms werd ook lood gebruikt, voornamelijk in gebieden met een te warm klimaat voor was. De zegelmaker hanteerde dan een 'boullotirion' (een soort reliëftang) om een afbeelding in het lood te drukken.

Ook de vorm kan variëren. Naast de gangbare ronde zegels, zijn er onder andere vierkantige, zeshoekige en schildvormige varianten. Opmerkelijk vind ik de schietspoelvormige zegels, gebaseerd op de schietspoel van een weefgetouw. Denk maar aan de zegel van de KULeuven.

Zegels waren niet alleen gebruikelijk in de hogere sociale klassen. Naast vorsten en edellieden, hadden bijvoorbeeld ook alle Brugse ambachten een eigen zegel. Een schietspoel bij de wevers, een bijl en winkelhaak bij de timmerlieden, een laars en twee schoenen bij de schoenmakers...En bij de schippers? Daar verschijn ik op het toneel. Of toch familie van mij. Want op de zegel van de schippersambacht prijkt een kogge.

Links: zegel van de Brugse schippersambacht (1436)*           Rechts: stadszegel van Damme (begin 14de eeuw)**

Net als op de stadszegel van Damme. Een stad die in de (late) middeleeuwen, als havenstad van Brugge, een belangrijk Hanzekantoor was en actief deelnam aan de internationale (maritieme) handel. Je ziet het. Ik vervulde eigenlijk wel een belangrijke maatschappelijke rol in mijn tijd. Als handelsschip, maar ook als statussymbool voor handelssteden.

 

*Bron: http://www.liebaart.org/links_n.htm
** Bron: Digitale bibliotheek voor de Nederlandse letteren, De Gids. Jaargang 82. P.N. van Kampen & zoon, Amsterdam 1918